Nếu sáp nhập, TP.HCM – Bình Dương – Bà Rịa Vũng Tàu sẽ trở thành siêu đô thị tầm vóc châu Á

Nhiều chuyên gia cho rằng, việc sáp nhập tỉnh Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu vào TP.HCM sẽ mở ra không gian phát triển mới, tạo đòn bẩy để TP.HCM mở rộng trở thành một siêu đô thị mang tầm khu vực châu Á.

TP.HCM, Bà Rịa – Vũng Tàu và Bình Dương từ lâu đã được xác định là các cực tăng trưởng chủ lực của vùng kinh tế Đông Nam Bộ và cả nước. Do đó, vấn đề đặt ra là làm thế nào để tổ chức kết nối hạ tầng giao thông giữa các địa phương này nhằm phát huy tối đa tiềm năng và lợi thế sẵn có – điều đang thu hút sự quan tâm lớn từ dư luận.

Bình Dương thuận lợi, Vũng Tàu chờ thông suốt hơn

TP.HCM nằm ở trung tâm vùng Đông Nam Bộ, tiếp giáp trực tiếp với nhiều tỉnh, trong đó có Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu. So với các địa phương khác, hạ tầng kết nối giữa TP.HCM và Bình Dương hiện khá thuận tiện nhờ hệ thống các tuyến đường huyết mạch như quốc lộ 1K, quốc lộ 1, quốc lộ 13, ĐT.743, cầu Phú Cường, cầu Bến Súc, cầu Phú Long, đường An Bình…

Chính nhờ khoảng cách gần và giao thông thuận tiện, nhiều người dân chọn sinh sống tại Bình Dương nhưng làm việc tại TP.HCM. Mỗi sáng sớm, dễ dàng bắt gặp dòng phương tiện từ Dĩ An, Thuận An đổ về các quận trung tâm TP.HCM. Đặc biệt, khu vực TP Thủ Đức giáp ranh với TP Dĩ An và Thuận An cho phép người dân di chuyển thuận lợi qua các trục đường lớn như quốc lộ 1, quốc lộ 1K, đường Phạm Văn Đồng…

Chị Lê Mỹ Lệ – một người dân làm việc tại quận Bình Thạnh – cho biết: “Mặc dù ở hai địa phương khác nhau nhưng tôi có nhiều lựa chọn đường đi, việc di chuyển đến nơi làm rất thuận tiện.”

Trong đó, quốc lộ 13 được xem là tuyến trục chính kết nối quận Bình Thạnh (TP.HCM) với trung tâm Thủ Dầu Một (Bình Dương). Hiện tuyến này đang được mở rộng tại đoạn qua Bình Dương, còn phía TP.HCM đã có chủ trương đầu tư nâng cấp lên 10 làn xe theo hình thức BOT. Đồng thời, thành phố cũng đang nghiên cứu xây dựng tuyến đường trên cao dọc trục Đinh Bộ Lĩnh – Xô Viết Nghệ Tĩnh để kết nối nhanh hơn với quốc lộ 13.

Ngoài ra, tuyến cao tốc Chơn Thành – Thủ Dầu Một đã được Bình Dương triển khai thi công, sẽ tiếp nối với cao tốc Chơn Thành – Gia Nghĩa. TP.HCM cũng đang xem xét đầu tư tuyến đường dẫn nối cao tốc này với đường vành đai 2 tại khu vực Gò Dưa (TP Thủ Đức). Tuyến đường này khi hoàn thành sẽ rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa từ Tây Nguyên, Bình Dương về các cảng biển TP.HCM.

Trong khi đó, kết nối giao thông giữa TP.HCM và Bà Rịa – Vũng Tàu vẫn còn hạn chế. Người dân muốn đến Vũng Tàu phải đi qua địa phận tỉnh Đồng Nai – các huyện Long Thành, Nhơn Trạch – thông qua cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây hoặc quốc lộ 51.

Khu vực giáp ranh trực tiếp giữa TP.HCM và Bà Rịa – Vũng Tàu hiện nay – gồm Cần Giờ và Phú Mỹ – chủ yếu là sông rạch, rừng ngập mặn, chưa có tuyến đường bộ kết nối.

“Thông thường, mỗi chuyến đi từ TP.HCM đến Vũng Tàu mất khoảng 2–3 giờ nếu không kẹt xe. Nhưng vào dịp lễ, có khi mất tới 4–5 tiếng do tắc nghẽn ở tất cả các hướng, từ quốc lộ, cao tốc đến phà”, anh Thanh Tuấn (35 tuổi, ngụ TP Thủ Đức) chia sẻ.

Tuy nhiên, trong thời gian tới, khi các tuyến cao tốc và vành đai được hoàn thiện, khoảng cách và thời gian di chuyển từ TP.HCM đến Vũng Tàu sẽ được rút ngắn đáng kể. Đặc biệt, tuyến đường vành đai 3 TP.HCM – dự án liên kết TP.HCM, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương và Long An – đang được đẩy nhanh tiến độ, với mục tiêu thông xe một số đoạn trong năm nay và hoàn thành toàn tuyến vào năm 2026.

Ngoài ra, đường vành đai 4 TP.HCM dài 159km, đi qua TP.HCM, Long An, Đồng Nai và Bà Rịa – Vũng Tàu, cũng đang được trình Quốc hội xem xét thông qua chủ trương đầu tư tại kỳ họp tháng 5-2025. Dự kiến, tuyến này sẽ hoàn thành vào năm 2028. Đoạn vành đai 4 đi qua tỉnh Bình Dương dài 47km hiện đang trong quá trình đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, với thời gian mở thầu dự kiến vào ngày 15-5 tới.

Những dự án hưởng lợi từ phát triển hạ tầng TPHCM liên kết Bà Rịa Vũng Tàu:

• Polaris Vũng Tàu
• The Maris Vũng Tàu

Giải pháp để tăng cường kết nối và xích lại gần nhau

Trong tương lai gần, nếu việc sáp nhập giữa ba địa phương được thực hiện, nhu cầu đi lại và làm việc xuyên suốt trong khu vực sẽ gia tăng đáng kể. Chính vì vậy, ngoài việc phát triển hệ thống đường bộ và đường thủy, các cơ quan chức năng cũng sẽ xem xét đến việc đầu tư thêm vào các tuyến đường sắt và metro.

Với khoảng cách hiện tại từ TP.HCM đến Vũng Tàu vẫn còn tương đối xa, theo TS. Phạm Viết Thuận – Viện trưởng Viện Kinh tế – Tài nguyên và Môi trường TP.HCM – cần khẩn trương nghiên cứu xây dựng các tuyến tàu tốc hành, đường sắt tốc độ cao, đồng thời phát triển thêm các loại hình giao thông công cộng như xe buýt nhanh, buýt đường sông, phà…

“TP.HCM cần tập trung nguồn lực để đầu tư mạnh vào trục kết nối từ Cần Giờ. Đặc biệt, việc sớm triển khai cầu Cần Giờ, các tuyến đường sắt tốc độ cao, cầu vượt biển và cả tuyến đường sắt nối Cần Giờ với Vũng Tàu là điều hết sức cần thiết. Nếu được đầu tư bài bản, Cần Giờ hoàn toàn có thể trở thành một cực phát triển mới,” ông Thuận nhận định.

Đồng quan điểm, KTS Khương Văn Mười – nguyên Chủ tịch Hội Kiến trúc sư TP.HCM – cũng cho rằng thành phố cần khẩn trương triển khai dự án cầu vượt biển Cần Giờ – Vũng Tàu. Đây là công trình mang tính chiến lược, vừa giúp rút ngắn thời gian di chuyển, vừa tạo điều kiện phát triển kinh tế biển cho cả khu vực Cần Giờ và Vũng Tàu.

Về hướng kết nối TP.HCM với Bình Dương, nhiều chuyên gia cho rằng có thể triển khai hệ thống metro liên thông giữa hai địa phương do khoảng cách khá gần. Trên thực tế, tuyến metro số 1 (TP Mới – Suối Tiên) của tỉnh Bình Dương sẽ kết nối với metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên) của TP.HCM tại ga Bến xe Suối Tiên (TP Thủ Đức). Hiện TP.HCM cũng đang phối hợp cùng Bình Dương và Đồng Nai để thành lập tổ công tác chung nhằm đẩy nhanh quá trình đầu tư cho các tuyến đường sắt đô thị.

Bên cạnh tuyến metro số 1, còn rất nhiều điểm kết nối khác giữa hệ thống metro của TP.HCM và Bình Dương theo quy hoạch tổng thể. Ví dụ, tuyến metro số 3 của TP.HCM có thể kết nối với metro số 2 (TP Thủ Dầu Một đến ngã tư Bình Phước) của Bình Dương. Ngoài ra, TP.HCM cũng có kế hoạch xây dựng tuyến xe điện mặt đất dọc theo sông Sài Gòn để kết nối với tuyến 2C (TP Thủ Dầu Một – Củ Chi) và tuyến số 5 (từ cầu Thủ Biên – Bắc Tân Uyên đến cầu Phú Thuận – TP Bến Cát)…

Nếu quá trình sáp nhập được thực hiện, một trong những việc quan trọng cần triển khai là điều chỉnh và đồng bộ lại quy hoạch hệ thống đường sắt đô thị giữa các địa phương, nhằm xây dựng một mạng lưới giao thông thống nhất. Hiện nay, kết nối giữa các tuyến đường sắt đô thị của TP.HCM và Bình Dương vẫn chưa rõ ràng về hình thức “kết nối nóng” hay “kết nối nguội”.

“Kết nối nóng” tức là nối ray để tàu có thể chạy xuyên suốt giữa các tuyến, còn “kết nối nguội” là chỉ kết nối tại các ga để hành khách trung chuyển. Để có thể kết nối nóng, các địa phương cần có sự thống nhất về hướng tuyến, loại hình vận tải và công nghệ sử dụng.

Một lợi thế lớn hiện nay là vào tháng 2-2025, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 188 với các cơ chế đặc thù, tạo điều kiện để TP.HCM và Hà Nội đẩy nhanh tiến độ các tuyến metro. “Nếu sáp nhập, các tuyến đường sắt hoặc metro của Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu hoàn toàn có thể được đưa vào danh sách ưu tiên đầu tư, qua đó giúp rút ngắn thời gian triển khai và mở ra cơ hội chỉnh trang, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng TOD,” TS. Phạm Viết Thuận kỳ vọng.